Podstawą nowej ekspozycji czasowej Z Archiwum Z. Pamiątki rodzinne Polaków z Zaolzia stały się materiały publikowane na łamach miesięcznika Zwrot w latach 2019–2025 – reportaże historyczne, rozmowy oraz pamiątki z rodzinnych archiwów.
Kuratorzy wystawy, Sylwia Grudzień z Muzeum Historycznego w Bielsku‑Białej i Grzegorz Piaskowski z Muzeum Mazowieckiego w Płocku, spośród setek zgromadzonych obiektów wybrali 350 pamiątek należących do ponad 20 domowych archiwistów z różnych miejscowości Zaolzia.
Na wystawie można zobaczyć m.in. pamiątki z II wojny światowej, w tym związane z Polskimi Siłami Zbrojnymi na Zachodzie, kampanią włoską i bitwą pod Monte Cassino, a także obiekty z czasów monarchii austro‑węgierskiej i I wojny światowej.
Prezentowane są również pamiątki związane z takimi postaciami, jak działaczka społeczna Anna Rucka, pilot Dywizjonu 303 Tadeusz Szymkowiak, lekarz i regionalista Józef Mazurek oraz Karol Pawlica – działacz Komitetu Ratunkowego Dzieci Dalekiego Wschodu.
„Wśród eksponatów znajdują się także szczątki samolotu RWD‑6 – symbol pasji i odwagi Franciszka Żwirki i Stanisława Wigury – przedmioty związane z życiem codziennym w Zagłębiu Ostrawsko‑Karwińskim i Beskidach, stroje ludowe, biżuteria, przedmioty codziennego użytku a nawet pamiątki z Dalekiego Wschodu“, informuje kuratorka wystawy Sylwia Grudzień z Działu Etnografii bielskiego muzeum.
Integralną część wystawy stanowi cykl fotografii Grzegorza Piaskowskiego. Portrety domowych archiwistów – najczęściej wykonane w ich domach – zestawiono z rodzinnymi pamiątkami, co nadaje zdjęciom osobisty i autentyczny charakter. Ekspozycji towarzyszy także bogato ilustrowany katalog pod tym samym tytułem, autorstwa Sylwii Grudzień. Tytuł wystawy nawiązuje do popularnego serialu z lat 90. Z Archiwum X, jednak zamiast tajemniczych spraw przywołuje historie zapomniane – losy Polaków z Zaolzia, które dla wielu w Polsce pozostają wciąż mało znane.
W dniu wernisażu goście wysłuchali wykładu profesora Daniela Kadłubca – pochodzącego z Zaolzia dialektologa, folklorysty i etnografa.
Spotkanie w atrium Zamku Książąt Sułkowskich zainaugurował występ Kapeli Bezmiana.
